Cuộc chiến chống ăn cắp bản quyền thể thao: Từ ‘đế chế’ beoutQ đến các đường dây lậu tại Việt Nam

Ăn cắp bản quyền thể thao đã phát triển thành hệ sinh thái ngầm toàn cầu. Hầu hết sự kiện thể thao lớn đều là mục tiêu của các mạng lưới phát lậu.

Vụ beoutQ ở Trung Đông được xem là “đế chế phát lậu” lớn nhất thập niên qua. Nền tảng này lấy tín hiệu từ beIN Sports, phát lại hàng loạt sự kiện như World Cup, Champions League, Premier League, F1, NBA, ATP Tour. beoutQ hoạt động chuyên nghiệp với đầu thu kỹ thuật số, hệ thống thuê bao và giao diện chẳng khác đài truyền hình trả tiền. FIFA, UEFA, Premier League, La Liga, Bundesliga và ATP đồng loạt lên tiếng, coi đây là mối đe dọa với ngành công nghiệp thể thao.

Ở Đông Nam Á, các website như Xoilac, Cakhia, Rakhoi phổ biến hơn với hình thức kéo stream từ nguồn quốc tế, nhúng vào website riêng, chèn quảng cáo cá cược và liên tục đổi tên miền. Sự phát triển của các trang lậu khiến K+ rút khỏi thị trường Việt Nam sau nhiều năm thua lỗ.

IPTV lậu đang là xu hướng mới khiến nhà đài đau đầu. Các nhóm vận hành gom hàng trăm kênh thể thao, đóng gói thành ứng dụng hoặc Android box bán thuê bao giá rẻ. Năm 2025, Europol phối hợp nhiều nước châu Âu triệt phá mạng IPTV lậu phục vụ 22 triệu người dùng, thu hàng triệu euro từ thuê bao trái phép, liên quan rửa tiền và quảng cáo cá cược bất hợp pháp.

Quần vợt là môn khó kiểm soát do ATP và WTA diễn ra quanh năm với hàng chục sân đấu. Nhiều trận bị stream trái phép trên website cá cược hoặc Telegram. UFC và boxing trở thành “thiên đường” stream lậu do mô hình pay-per-view đắt đỏ. Một trận UFC lớn tại Mỹ có giá 70-90 USD, khiến hàng triệu khán giả tìm đến Reddit, Discord, Telegram để xem miễn phí. Chủ tịch UFC Dana White thừa nhận kiểm soát hoàn toàn gần như bất khả thi.

World Cup và Euro gần đây ghi nhận làn sóng phát lậu trên TikTok, Facebook Live và Discord. Một tài khoản bị khóa, tài khoản khác lập tức xuất hiện. Ông Kieron Sharp (FACT, Anh) nhận định piracy là ngành kinh doanh xuyên quốc gia với công nghệ hiện đại và doanh thu lớn.

Nguyên nhân chính là giá bản quyền ngày càng đắt đỏ. Khán giả nhiều nước phải đăng ký cùng lúc Sky, TNT Sports, DAZN, Amazon Prime. Chi phí cộng dồn khiến không ít người chuyển sang stream lậu. Nhà phân tích Tom Harrington (Enders Analysis) nhận định: “Người xem đang trả tiền cho sự phân mảnh. Khi giải đấu chia nhỏ cho nhiều nền tảng, piracy là phản ứng tự nhiên”.

Công nghệ streaming dễ tiếp cận cũng là yếu tố then chốt. Chỉ cần đường truyền Internet ổn định là đủ để phát tán tín hiệu. Các mạng lưới ăn cắp còn kiếm tiền từ quảng cáo cá cược trực tuyến nhờ lượng truy cập khổng lồ trong các trận lớn.

Các tổ chức thể thao và nhà đài đã đẩy mạnh cuộc chiến chống piracy. Premier League xin lệnh tòa cho nhà mạng tại Anh chặn luồng phát lậu theo thời gian thực. FIFA, UEFA, IOC dùng watermark vô hình và fingerprint video để xác định nguồn rò rỉ. Ý triển khai Piracy Shield, tự động chặn IPTV lậu trong vòng 30 phút. Mỹ điều tra mạng IPTV như tổ chức tội phạm tài chính.

Tháng 3 vừa qua, Cục An ninh mạng (A05, Bộ Công an) triệt phá đường dây trên hệ thống Xôi Lạc TV, khởi tố hơn 30 người về các tội xâm phạm quyền tác giả, tổ chức đánh bạc và truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy.

Sáng 29-4, Trung tâm Truyền hình Việt Nam khu vực Nam Bộ tổ chức tọa đàm “Bản quyền World Cup: Trách nhiệm xem đúng, xem sạch”, nhằm nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của bản quyền phát sóng thể thao và thúc đẩy thị trường nội dung số bền vững.